Luister
Neem serieus wat de leerling over het lichaam en de belastbaarheid vertelt.
Voor leerkrachten, leerlingbegeleiders en directies
Een leerling met FNS op school
Een leerling met FNS wil vaak graag blijven leren en deelnemen, terwijl het lichaam niet altijd hetzelfde tempo aankan.
Klachten kunnen invloed hebben op bewegen, praten, concentreren, zien, energie, aanwezigheid en veiligheid.
Met begrip, duidelijke afspraken en haalbare aanpassingen kan school opnieuw een veiligere en voorspelbare plek worden.
Lees de aandachtspuntenEen onzichtbare en wisselende aandoening
Wat vandaag lukt, kan morgen moeilijker zijn
Een leerling kan het ene moment zelfstandig lopen en later een rolstoel, ondersteuning of rust nodig hebben.
Ook spreken, schrijven, concentreren, kijken en reageren kunnen wisselen.
Die wisselingen zijn kenmerkend voor FNS en zijn geen bewijs van onwil of bedrog.
Kijk niet alleen naar wat de leerling gisteren kon, maar naar wat vandaag haalbaar en veilig is.
Kort uitgelegd
Wat is FNS?
FNS staat voor Functionele Neurologische Stoornis.
Bij FNS verloopt de samenwerking tussen de hersenen en het lichaam verstoord. Daardoor ontstaan echte neurologische klachten.
Er hoeft geen structurele beschadiging zichtbaar te zijn op een scan. Dat maakt de klachten niet ingebeeld of minder ernstig.
Symptomen kunnen sterk verschillen tussen leerlingen en van moment tot moment.
De houding van school maakt verschil
Wat heeft een leerling nodig?
Niet iedere klacht kan door school worden opgelost. School kan wel bijdragen aan veiligheid, vertrouwen en deelname.
Werk samen
Maak afspraken met de leerling, ouders en betrokken zorgverleners.
Maak één plan
Zorg dat personeel weet wat wel en niet moet gebeuren.
Beperk prikkels
Een rustige ruimte en minder licht of geluid kunnen herstel ondersteunen.
Bied tempo aan
Geef extra tijd en vermijd druk wanneer spreken of bewegen moeilijk is.
Bescherm privacy
Deel medische informatie alleen met medewerkers die deze nodig hebben.
Voorspelbaarheid geeft rust
Maak een individueel schoolplan
Een duidelijk plan voorkomt dat de leerling tijdens ieder moeilijk moment opnieuw moet uitleggen wat er aan de hand is.
Signalen
Welke signalen laten zien dat klachten of overprikkeling toenemen?
Wat helpt?
Noteer welke rust, begeleiding, hulpmiddelen of communicatie helpen.
Wat helpt niet?
Noteer bijvoorbeeld drukte, veel vragen, aanraken of tijdsdruk.
Contactpersoon
Spreek één vertrouwde medewerker af bij wie de leerling terechtkan.
Aanvalsplan
Leg vast wat personeel doet tijdens en na een bekende aanval.
Noodsituaties
Noteer wanneer ouders, medische hulp of 112 wordt ingeschakeld.
Onderwijs toegankelijk houden
Mogelijke aanpassingen
Aanpassingen worden altijd afgestemd op de leerling en regelmatig geëvalueerd.
Aangepast uurrooster
Kortere dagen, later starten of een geleidelijke opbouw.
Rustmomenten
Pauzes vóór volledige uitputting en toegang tot een rustige ruimte.
Toegankelijke lokalen
Liftgebruik, minder verplaatsingen of lessen op één verdieping.
Minder schrijfbelasting
Laptop, spraaksoftware, kopieën of mondelinge antwoorden.
Toetsaanpassingen
Extra tijd, pauzes, spreiding of een rustige ruimte.
Prikkelarme werkplek
Minder licht, geluid, beweging en onverwachte onderbrekingen.
Flexibele deadlines
Rekening houden met aanvallen, medische afspraken en wisselende energie.
Alternatief voor lichamelijke opvoeding
Deelname aanpassen volgens medische en therapeutische afspraken.
Aanpassingen zijn geen voorkeursbehandeling. Ze helpen de leerling op een eerlijke en veilige manier deelnemen.
Functionele of PNEA-aanvallen
Wat doet school tijdens een bekende aanval?
Een functionele aanval kan bestaan uit schokken, verstijven, slap worden of tijdelijk niet reageren.
Volg steeds het individuele aanvalsplan van de leerling.
Blijf rustig en voorkom dat veel leerlingen of medewerkers zich rondom de leerling verzamelen.
Schakel medische hulp in volgens het schoolbeleid wanneer:
de aanval nieuw of duidelijk anders is, de leerling ernstig gewond raakt, moeite heeft met ademen, niet herstelt zoals afgesproken of wanneer er twijfel bestaat over de veiligheid.
Woorden kunnen veiligheid geven
Hoe praat je met een leerling?
Een rustige en respectvolle reactie helpt schaamte en spanning verminderen.
Dit kan helpen
- “Ik geloof dat dit echt voor je is.”
- “Wat staat er in jouw plan?”
- “Wil je rust of wil je dat ik bij je blijf?”
- “Neem de tijd om te antwoorden.”
- “We zoeken samen wat vandaag haalbaar is.”
Vermijd liever
- “Je kon het daarnet toch nog?”
- “Doe gewoon wat meer moeite.”
- “Negeer het, dan gaat het wel weg.”
- “Je krijgt zo wel veel aandacht.”
- “Dit zit alleen tussen je oren.”
Sociale veiligheid
Bescherm de leerling tegen pesten en ongewenste aandacht
Zichtbare uitval, hulpmiddelen of functionele aanvallen kunnen reacties oproepen.
Een leerling mag nooit worden gefilmd, uitgelachen of publiek ondervraagd tijdens een kwetsbaar moment.
Bespreek informatie met de klas alleen na toestemming en binnen duidelijke afspraken.
Aanwezig blijven zonder overbelasting
Kleine haalbare stappen kunnen meer opleveren dan druk
Volledige aanwezigheid is niet altijd meteen haalbaar. Een geleidelijke opbouw kan helpen om onderwijs en herstel met elkaar te verbinden.
Kijk niet alleen naar het aantal uren op school, maar ook naar kwaliteit, herstel en belastbaarheid.
Evalueer regelmatig samen met de leerling, ouders en betrokken professionals.
“Het doel is niet dat een leerling koste wat kost aanwezig is, maar dat deelname veilig en duurzaam wordt.”
Samen rond één leerling
Duidelijke samenwerking voorkomt tegenstrijdige druk
Ouders, school en zorgverleners kunnen verschillende informatie of verwachtingen hebben.
Leg daarom vast wie communiceert, welke informatie gedeeld mag worden en wanneer het plan wordt geëvalueerd.
De leerling
Wordt betrokken bij beslissingen en kan aangeven wat helpt.
Ouders of verzorgers
Delen relevante informatie en veranderingen in belastbaarheid.
School
Zorgt voor uitvoerbare afspraken en één vast aanspreekpunt.
Behandelteam
Geeft individuele medische en therapeutische aanbevelingen.
Nieuwe of veranderde klachten
Niet iedere klacht is automatisch FNS
Nieuwe, plotselinge, ernstige of duidelijk veranderde klachten moeten volgens het schoolbeleid medisch worden beoordeeld.
Volg ook de afgesproken stappen bij letsel, ademhalingsproblemen, ernstig bewustzijnsverlies of een afwijkend herstel.
Bij twijfel staat de veiligheid van de leerling voorop.
Van mij aan iedere school
Een leerling onthoudt hoe u hem of haar liet voelen
Misschien kunt u de klachten niet wegnemen.
U kunt wel voorkomen dat een leerling zich daarnaast ook nog lui, lastig, ongeloofwaardig of alleen voelt.
Soms maakt één rustige leerkracht, één veilige ruimte of één persoon die werkelijk luistert een groter verschil dan u beseft.
Onderwijs begint niet alleen bij leren, maar ook bij gezien en geloofd worden.
— Nikki De Bal
Samen maken we deelname mogelijk
Een veilige school kan een belangrijk deel van herstel zijn
Begrip hoeft niet te betekenen dat alle verwachtingen verdwijnen.
Het betekent dat verwachtingen worden aangepast aan wat veilig, haalbaar en opbouwend is.
Een leerling met FNS heeft geen lagere waarde, maar soms wel een andere weg nodig.